چرا تارزان دهه هشتاد هنوز یکی از برترین اقتباس های سینمایی این شخصیت است؟ - دکتر برای تو

رالف ریچاردسون برای بازی در این فیلم نامزد اسکار برترین بازیگر نقش مکمل مرد شد. رابرت تاون و مایکل آستین نیز برای فیلم نامه اقتباسی نامزد شدند و ریک بیکر و پل انگلین در بخش برترین چهره پردازی به جمع نامزدهای اسکار راه پیدا کردند. بخش مهمی از مجذوب کنندهیت فیلم در طراحی و اجرای گوریل هاست؛ گوریل هایی که به جای استفاده از جلوه های ویژه معمول آن دوران، با حضور بازیگران واقعی و ماسک هایی بسیار طبیعی ساخته شدند. این تصمیم باعث شد موجودات فیلم، بیش از آنکه شبیه شخصیت هایی مصنوعی به نظر برسند، حضوری واقعی و باورپذیر داشته باشند. با این حال، اسکار در نهایت به آمادئوس (Amadeus) رسید.

گری ستوک در واقع کوشش متفاوتی برای بازخوانی داستان تارزان است. فیلم به جای آنکه صرفا به سراغ تصویر آشنای مردی برود که در میان درختان جنگل زندگی می نماید و با فریاد معروفش شناخته می شود، به سال های ابتدایی زندگی او برمی شود و شکل گیری شخصیتش را دنبال می نماید. کریستوفر لمبرت نقش تارزان را بازی می نماید؛ شخصیتی که در شروع داستان هنوز با نام واقعی خود، جان کلیتون، شناخته می شود.

خواندنی ها

انیمیشن تارزان نقطه اوج رنسانس دیزنی بود

داستان از جایی شروع می شود که پدر و مادر جان، با بازی پل جفری و شریل کمپبل، پس از سقوط هواپیما سر از جنگل های استوایی آفریقا درمی آورند. زندگی آنها در این محیط ناشناخته خیلی زود به تراژدی تبدیل می شود. مادر جان پس از تولد او بر اثر مالاریا از دنیا می رود و پدرش نیز به دست گوریلی به نام سیوربرد کشته می شود. نوزاد بی پناه در چنین شرایطی تنها می ماند، اما گوریلی به نام کالا او را پیدا می نماید و نجات می دهد. کالا، جان را مانند فرزند خودش بزرگ می نماید و همین اتفاق سرنوشت او را برای همواره تغییر می دهد.

در این بخش از فیلم، گری ستوک بیشتر از آنکه یک فیلم ماجراجویی معمولی باشد، درباره شکل گیری یک انسان در محیطی کاملا فرق دارد. تارزان در میان گوریل ها رشد می نماید و قواعد زندگی را از همان موجوداتی می آموزد که جای خانواده انسانی او را گرفته اند. به همین علت، وقتی خاتمه با دنیای انسان ها روبه رو می شود، فاصله میان این دو دنیا برای او بسیار جدی تر از چیزی است که در بسیاری از اقتباس های دیگر تارزان دیده ایم.

فیلم در ادامه نیز مسیر آشنای داستان تارزان را به شکل دیگری دنبال می نماید. در بسیاری از اقتباس ها، گروهی از استعمارگران وارد جنگل می شوند و تارزان را پیدا می نمایند؛ اما در گری ستوک این اتفاق به شکل دیگری رخ می دهد. یک کاوشگر بلژیکی به نام دارنوت، با بازی ایان هولم، تارزان را پیدا می نماید. گروه دارنوت پیش از این به دست بومیان کشته شده است و او در میان جنگل با تارزان روبه رو می شود. دارنوت به تدریج زبان انسان ها را به او یاد می دهد و در نهایت تارزان را از جنگل خارج می نماید و به عمارت خانوادگی گری ستوک در اسکاتلند می برد.

این بازگشت به دنیای انسان ها، یکی از مهم ترین بخش های فیلم است. تارزان که تمام زندگی خود را در جنگل و در کنار گوریل ها گذرانده، حالا باید با جامعه ای روبه رو شود که هیچ شناختی از قوانین و مناسبات آن ندارد. فیلم به جای آنکه این تغییر را صرفا دستمایه چند صحنه نمایشی کند، روی سختی سازگار شدن تارزان با زندگی انسانی تمرکز می نماید. او باید یاد بگیرد چگونه با آدم ها ارتباط برقرار کند و در محیطی زندگی کند که هیچ شباهتی به خانه قبلی اش ندارد.

تارزان در عمارت گری ستوک با پدربزرگش روبه رو می شود؛ لرد سالخورده ای که رالف ریچاردسون نقش او را بازی می نماید. ریچاردسون در این فیلم یکی از مهم ترین نقش های خود را ارائه می دهد و بازی او چنان مورد توجه نهاده شد که نامزدی اسکار برترین بازیگر نقش مکمل مرد را برایش به همراه داشت. جین نیز در همین عمارت و زیر سرپرستی این لرد سالخورده زندگی می نماید و تارزان خاتمه با او آشنا می شود.

نقش جین را اندی مک داول بازی نموده است. این فیلم یکی از نخستین تجربه های جدی او در سینما بود، اما صدای او در نسخه نهایی فیلم شنیده نمی شود. هیو هادسون از لهجه جنوبی مک داول رضایت نداشت و در نهایت گلن کلوز برای صداپیشگی تمام دیالوگ های او انتخاب شد. این تصمیم برای مک داول خوشایند نبود و او از دوبله شدن صدای خودش ناراحت شد. با این حال، هادسون بعدها اشاره نمود که مک داول پس از این فیلم به کلاس های بازیگری رفت.

یکی از ویژگی های مهم گری ستوک، نگاه متفاوت هیو هادسون به شخصیت تارزان است. هادسون قصد داشت داستانی واقع گرایانه تر از این شخصیت ارائه کند؛ تارزانی که فقط یک قهرمان ماجراجو نیست، بلکه انسانی است که باید میان دو دنیا کاملا متفاوت زندگی کند. او برای رسیدن به این هدف، فیلم کودک وحشی (The Wild Child) ساخته فرانسوا تروفو را به عنوان یکی از الگوهای خود در نظر گرفت. ایده اصلی این بود که تارزان در مواجهه با جامعه انسانی، با مسائل واقعی روبه رو شود و یادگیری زبان، رفتار اجتماعی و ارتباط با دیگران برایش فرایندی سخت باشد.

به همین علت، گری ستوک با تصویری که بسیاری از اقتباس های قدیمی از تارزان ارائه می کردند تفاوت دارد. در اینجا خبری از رفتارهای اغراق شده و نمایشی نیست. فیلم کوشش می نماید شخصیت اصلی خود را انسانی نشان دهد که بخش بزرگی از هویتش در جنگل شکل گرفته و بازگشت به جامعه انسانی برایش به سادگی ممکن نیست. همین نگاه باعث شده گری ستوک بیشتر از یک فیلم ماجراجویانه معمولی، به مطالعه شخصیت تارزان و هویت او تبدیل شود.

از سوی دیگر، فیلم از نظر بصری نیز یکی از آثار قابل توجه دهه هشتاد به شمار می رود. فیلم برداری جان آلکات، فضای جنگل را با مه، نور و رنگ هایی چشم نواز به تصویر کشیده است. تصاویر فیلم همزمان حس زیبایی و خطر را منتقل می نمایند و جنگل را به محیطی زنده تبدیل می نمایند؛ محیطی که هم خانه تارزان است و هم جایی که در آن بسیاری از اتفاقات سرنوشت ساز زندگی او رخ می دهد.

طراحی گوریل ها نیز بخش مهم دیگری از هویت بصری فیلم است. گوریل هایی که در داستان های ادگار رایس باروز با نام مانگانی شناخته می شوند، موجوداتی خیالی هستند و نمونه واقعی ندارند. به همین علت، استفاده از بازیگران واقعی در لباس ها و ماسک های بسیار طبیعی، انتخابی هوشمندانه بود. این گوریل ها در دنیای باروز موجوداتی پیشرفته و انسان نما هستند و حضور بازیگران واقعی باعث شده رفتار و حرکات آنها بیش از یک جلوه مصنوعی، شبیه موجوداتی زنده و باورپذیر باشد.

ریک بیکر و پل انگلین برای همین بخش نامزد اسکار برترین چهره پردازی شدند. کار آنها به مقدار ای دقیق بود که گوریل ها در بسیاری از صحنه ها به راحتی به عنوان موجوداتی واقعی پذیرفته می شوند.

پشت صحنه فیلم نیز ماجراهای جالبی وجود داشت. هیو هادسون بعدها در خاطراتش درباره سختی های فراوری گری ستوک و همکاری با بازیگران صحبت کرد. یکی از خاطرات بامزه او به ایلسا برک، بازیگر نقش کالا، مربوط می شود. برک در فاصله میان روزهای فیلم برداری در مترو با افرادی روبه رو شد که قصد تهدید او را داشتند. او برای ترساندن آنها، ناگهان خودش را کاملا در قالب شخصیت گوریل فرو برد و با رفتارهایش باعث شد مهاجمان فرار نمایند. این اتفاق شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد، اما نشان می دهد بازیگران فیلم تا چه مقدار در فضای نقش های خود نهاده شده بودند.

هادسون خاطره جالب دیگری نیز از رالف ریچاردسون تعریف نموده است. او یک بار هنگام فیلم برداری در جنگل با موجودی عجیب روبه رو شد و برای لحظه ای نمی دانست با چه چیزی طرف است. بعد تعیین شد آن موجود عجیب، خود ریچاردسون است که برای تماشا بازیگران نقش گوریل به محل فیلم برداری آمده بود. ریچاردسون در سکانس های مشترکی با بازیگران گوریل حضور نداشت، اما برای تماشای آنها به محل فیلم برداری سر زده بود و حتی موش خانگی اش را هم همراه خود آورده بود.

متاسفانه ریچاردسون پیش از اکران فیلم از دنیا رفت و هیچ گاه نتیجه نهایی کار را ندید. این موضوع، حضور او در گری ستوک را به یکی از تلخ ترین بخش های فراوری فیلم تبدیل می نماید؛ به ویژه با توجه به اینکه بازی او یکی از نقاط قوت اصلی اثر بود و نامزدی اسکار را نیز برایش به همراه داشت.

هیو هادسون در زمان ساخت گری ستوک کارگردانی شناخته شده ای بود. او چند سال پیش از آن با ارابه های آتش (Chariots of Fire) پیروز شده بود اسکار برترین فیلم را به دست آورد و همین سابقه به او اعتبار زیادی در هالیوود داده بود. حضور بازیگرانی مانند رالف ریچاردسون، ایان هولم و گلن کلوز در کنار کریستوفر لمبرت و اندی مک داول نیز نشان می داد که پروژه از ابتدا با هدف ساخت یک فیلم ماجراجویانه متفاوت و پرجزئیات شکل گرفته است.

خواندنی ها

برترین فیلم های ورزشی تاریخ؛ از راکی تا فوتبال شائولین

گری ستوک در زمان نمایش نیز با واکنش های مثبتی از سوی منتقدان روبه رو شد. وینسنت کنبی، منتقد سرشناس نیویورک تایمز، آن را یکی از لذت بخش ترین فیلم های سال دانست. با وجود این استقبال و نامزدی در سه بخش اسکار، فیلم در گذر زمان به مقدار بسیاری از آثار مشهور دهه هشتاد در حافظه سینمادوستان باقی نماند.

شاید یکی از دلایل این اتفاق را بتوان در تصویری جست وجو کرد که امروز از سینمای دهه هشتاد در فکر داریم. وقتی از این دهه صحبت می شود، معمولا فیلم های پرفروش، بلاک باسترها و آثار بچگانه و سرگرم نماینده بیش از فیلم های جدی تر و فاخر به یاد آورده می شوند. گری ستوک در میان این آثار گم شده است؛ فیلمی که هم یک ماجراجویی تماشایی است و هم کوشش می نماید داستان تارزان را از زاویه ای انسانی تر و واقع گرایانه تر روایت کند.

به همین علت، بازگشت به گری ستوک بعد از گذشت چند دهه می تواند تجربه ای غافلگیرنماینده باشد. فیلم هنوز از نظر بصری مجذوب کننده است، بازی های قدرتمندی دارد و مهم تر از همه، کوشش می نماید تارزان را نه به عنوان یک قهرمان افسانه ای ساده، بلکه به عنوان انسانی نشان دهد که میان دو دنیا گرفتار شده است. شاید همین نگاه متفاوت باشد که گری ستوک را، با وجود فراموش شدنش، به یکی از برترین و متفاوت ترین اقتباس های سینمایی از داستان تارزان تبدیل می نماید.

منبع: SlashFilm